Aυτό δεν είναι μέρος για μένα

 

Tα blues είναι βασική πολιτισμική αναφορά στη δημόσια συζήτηση της Toni Morrison με τον Cornel West, η οποία διοργανώθηκε από το περιοδικό The Nation το 1993. Στο πλαίσιο της σύνδεσης μουσικής και πολιτικής, ο Cornel West χρησιμοποίησε τον όρο blues sensibility, προσδιορίζοντας μια αντίληψη του κοινωνικού περιβάλλοντος που αναγνωρίζει με παρρησία τις οδυνηρές του αντιξοότητες, αλλά και έναν φορέα της πνευματικής ισχύος και αντοχής που χρειάζεται η αντιμετώπιση αυτών των αντιξοοτήτων, όπως δείχνει η ιστορία της αντίστασης της αφροαμερικανικής κοινότητας στις ρατσιστικές διακρίσεις. Η βραβευμένη με Νόμπελ συγγραφέας ανταποκρίθηκε σε αυτήν την αντίληψη με μια από τις πιο οξυδερκείς παρατηρήσεις που έχουν γίνει για τα blues. 

Σε αυτά τα τραγούδια, υποστήριξε η Toni Morrison, υπάρχει απώλεια και οδύνη, αλλά κατά ένα μέρος μόνο. Τα blues δεν είναι το ισοδύναμο του κλάματος, και ακόμα κι όταν οι στίχοι μοιάζουν με ικεσία, η μουσική αντιβαίνει κάθε συναίσθημα οριστικής ήττας και θυματοποίησης. Θα μπορούσαμε ίσως να θεωρήσουμε το I Woke Up This Morning του Lightnin’ Hopkins, από το album Down Home Blues του 1964, ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ξύπνησα σήμερα το πρωί στη φυλακή, λένε οι στίχοι του, και όλοι μου οι φίλοι μού γύρισαν την πλάτη – κύριε δεσμοφύλακα, φέρε μου σε παρακαλώ το κλειδί, αυτό το μέρος δεν είναι για μένα. Δεν έχω να σου φέρω κανένα κλειδί, απαντάει ο δεσμοφύλακας – αυτό το μέρος μπορεί να μην είναι για σένα, αλλά είναι το μέρος που θα μείνεις.

Ωστόσο, αυτή η έκφραση αδιεξόδου, εγκλωβισμού και εγκατάλειψης δεν είναι απόλυτη: την αντιβαίνει η ένταση της μουσικής αυτού του εμβληματικού εκπροσώπου των blues του Τέξας, ο δυναμικός ήχος της κιθάρας του, τραχύς αλλά και δεξιοτεχνικός μαζί, και η χαρακτηριστικά ελεύθερη και αυτοσχεδιαστική του ερμηνεία. Με άλλα λόγια, εδώ το υποκείμενο σηματοδοτείται ως ενεργό ακόμα και τη δυσκολότερή του ώρα – δε μπορεί φυσικά να αλλάξει την κατάσταση που βρίσκεται, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα συναινέσει ή θα σιωπήσει. Το κομμάτι, άλλωστε, κλείνει αντιστρέφοντας τη φράση του δεσμοφύλακα: η φυλακή, επιμένει ο Lightnin’, μπορεί να είναι το μέρος που θα μείνω, αλλά δεν είναι μέρος για μένα.

Wonderland #37

The Blues

Η καρδιά της μουσικής που ανθίζει και καίγεται, από το Δέλτα του Μισισιπί και το Σικάγο μέχρι τη σύγχρονη σκηνή (φωτογραφία: Axel Kustner)